Tank temizliğinde kapalı alan güvenliği: adım adım

Tank temizliği çoğu zaman bir kapalı alan çalışmasıdır ve en büyük riskler, içerideki atmosfer ve enerji kaynakları kontrol altına alınmadığında ortaya çıkar. Güvenli bir iş; izolasyon, boşaltma ve havalandırma, gaz ölçümü, çalışma izni, dışarıda bekleyen bir gözcü ve hazır bir kurtarma planıyla mümkündür.

Türkiye’de kapalı alan çalışmaları, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu kanuna dayanan yönetmelikler kapsamında değerlendirilir. Aşağıdaki adımlar genel iyi uygulamaları özetler; her tesisin kendi risk değerlendirmesi ve prosedürleri esastır.

Kapalı alan neden tehlikelidir?

Tank, silo, reaktör ve kuyu gibi kapalı alanlar sürekli çalışma için tasarlanmamıştır; giriş ve çıkış kısıtlıdır, doğal havalandırma yetersizdir. Başlıca tehlikeler şunlardır:

• Oksijen yetersizliği: Azotla inertleme, paslanma ya da organik maddelerin bozunması içerideki oksijeni azaltabilir. Oksijeni yetersiz havada bilinç kaybı hızlı ve uyarı vermeden gelişebilir.
• Zehirli atmosfer: Hidrojen sülfür (H2S), karbon monoksit (CO) ve ürün kalıntılarından çıkan buharlar düşük derişimlerde bile tehlikelidir. H2S yüksek derişimde koku alma duyusunu körelttiği için koku güvenilir bir uyarı değildir.
• Yanıcı ve patlayıcı atmosfer: Hidrokarbon kalıntıları ve çözücü buharları alt patlama sınırına (LEL) yaklaştığında tek bir kıvılcım yangına ya da patlamaya yol açabilir.
• Gömülme: Silo ve tanklarda granül malzeme, çamur ya da sıvı çalışanı içine çekebilir veya üzerine çökebilir.
• Diğer riskler: Hareketli karıştırıcılar, sıcaklık, kaygan yüzeyler, düşme ve dar alanda çalışmanın getirdiği yorgunluk.

Kapalı alan kazalarında sık görülen bir durum, içeride fenalaşan kişiye yardım etmek için hazırlıksız giren kişilerin de etkilenmesidir. Bu yüzden kurtarma, en baştan planlanması gereken bir konudur.

Adım adım güvenli tank temizliği

1. İzolasyon, körleme ve kilitleme-etiketleme

Tanka bağlı tüm hatlar ayrılır. Ürün, buhar, azot ve kimyasal hatlarında vana kapatmak tek başına yeterli sayılmaz; hatlar kör flanşla kapatılır ya da bağlantı sökülür. Karıştırıcı, pompa ve ısıtıcı gibi enerji kaynakları kilitleme-etiketleme (LOTO) ile devre dışı bırakılır.

2. Boşaltma ve havalandırma

Tank mümkün olduğunca boşaltılır, gerekirse ön yıkama yapılır. Ardından fan veya ejektörle mekanik havalandırma yapılarak iç atmosfer temiz havayla değiştirilir ve havalandırma iş boyunca sürdürülür. Havalandırmada saf oksijen kullanılmaz; bu, yangın riskini ciddi biçimde artırır.

3. Gaz ölçümü: önce ve sürekli

Girişten önce kalibre edilmiş bir dedektörle ölçüm yapılır ve tankın farklı yüksekliklerinde tekrarlanır, çünkü bazı gazlar havadan ağır, bazıları hafiftir. Tipik olarak şu parametreler izlenir:

• Oksijen (O2) seviyesi
• Yanıcı gazlar (LEL yüzdesi)
• Prosese göre H2S, CO ve diğer zehirli gazlar

Sınır değerler tesisin prosedürü ve mevzuat doğrultusunda belirlenir. İçeride çalışan kişi iş boyunca kişisel bir gaz dedektörü taşır; alarm durumunda çalışma durdurulur ve alan boşaltılır.

4. Çalışma izni

Kapalı alana giriş yazılı bir çalışma iznine bağlanır. İzin; işin tanımını, yapılan izolasyonları, gaz ölçüm sonuçlarını, giriş yapacak kişileri, gözcüyü, kullanılacak ekipmanı ve geçerlilik süresini içerir. Koşullar değiştiğinde ya da vardiya el değiştirdiğinde izin yeniden gözden geçirilir.

5. Gözcü ve iletişim

Giriş ağzında, içeride kimse varken yerinden ayrılmayan eğitimli bir gözcü bulunur. Gözcü içerideki çalışanlarla sürekli iletişimdedir, giriş ve çıkışları kaydeder, bir sorun sezdiğinde çalışanları dışarı çağırır. Gözcü kurtarma için tanka girmez; acil durum düzenini başlatır.

6. Kurtarma planı

İşe başlamadan önce, içeride fenalaşan birinin nasıl dışarı alınacağı belirlenir: tripod ve vinç, emniyet kemeri ve halat, solunum cihazları, ilk yardım ve acil servisin çağrılması. Ekipman giriş ağzında hazır olmalı ve ekip ne yapacağını bilmelidir.

7. Kişisel koruyucu donanım

Riskin türüne göre baret, gözlük veya yüz siperi, kimyasala dayanıklı eldiven ve giysi, kaymaz çizme, emniyet kemeri ve gerektiğinde temiz hava beslemeli solunum cihazı kullanılır. Su jeti kullanılıyorsa jete uygun koruyucu giysi ve kulak koruyucu da eklenir.

İnsan girişini azaltmak: dönen tank temizleme başlıkları

Kapalı alan riskini azaltmanın en etkili yolu, içeri giren kişi sayısını ve süresini azaltmaktır. Dönen tank temizleme başlıkları adam deliğinden ya da üst ağızdan tanka indirilir ve yüksek basınçlı suyu iç yüzeye birden fazla eksende tarayarak püskürtür. Böylece temizliğin önemli bir kısmı tanka girmeden yapılabilir; insan girişi, kalan birikintilerin kontrolü ve bitirme işleriyle sınırlanır. Son kontrol için giriş gerekiyorsa yukarıdaki adımların tamamı yine uygulanır.

Tank temizliğinde tipik basınç aralığı 500–1.500 bar’dır. Yöntemin genel prensibi için su jeti ile temizlik nedir yazısına göz atabilirsiniz.

İşe başlamadan kısa kontrol

• Tüm hatlar körlendi veya ayrıldı, enerji kaynakları kilitlendi mi?
• Havalandırma çalışıyor, gaz ölçümü farklı seviyelerde yapıldı mı?
• Çalışma izni imzalandı ve sahada mı?
• Gözcü yerinde, iletişim yöntemi belli mi?
• Kurtarma ekipmanı giriş ağzında hazır mı?

Keşif ve planlama

Tank temizliğinde güvenlik planı işin kendisiyle birlikte hazırlanır. SANOPAR olarak keşifte tankın içeriğini, erişim ağızlarını, insan girişinin ne kadar azaltılabileceğini ve tesisin izin prosedürlerini birlikte değerlendiriyoruz. Hizmet kapsamı için tank, silo ve reaktör temizliği sayfasına bakabilir, yükleniciye sorulacak güvenlik sorularını endüstriyel temizlik firması seçerken sorulacak sorular yazısında bulabilir ya da doğrudan keşif talep edin.